El Confidencial
radiolider Buscador de noticias buscar en google
José Manuel López García
Conchi Basilio
Cartas al Director
Apunte

Apartheid idiomático

24-05-2022

A Lei 1/1998, do 23 de marzo, de uso e promoción do bable/asturiano, no seu artigo 2 di que “o réxime de protección, respecto, tutela e desenvolvemento establecido nesta Lei para o bable/asturiano estenderase, mediante regulación especial, ao galego/asturiano nas zonas nas que ten carácter de modalidade lingüística propia.” Esta lei aprobada hai máis de vinte anos tiña a vontade de emendar o esquecemento do Estatuto de Autonomía e como lei que o desenvolve non hai escusa para que non haxa unha equiparación total de tratamentos, mediante regulación especial. 

Trazando unha liña que se mantén, o galego de Asturias xa aparecía por detrás do asturiano. De feito, non se volve a mencionar no resto da lei salvo na Disposición adicional, que di: “O galego-asturiano terá un tratamento similar ao asturiano no que se refire á protección, respecto, ensino, uso e tutela no seu ámbito territorial.” Ollo: “similar”. É un apéndice, unha cousa que nos colga aí na “esquinía”, e que nos estorba, que había que poñela para disimular un pouco. Sóbralles, e búscanselle acomodos non axeitados como a Secretaría Lingüística do Navia-Eo que é un apéndice ilóxico dunha Academia, a da Llingua Asturiana, que non debería ter competencias sobre o galego que se fala en Asturias. 

Ao noso xuízo o obxecto da lei non se respectou. Especialmente o artigo 10, que establece que “o Principado de Asturias garantirá o ensino do bable/asturiano en todos os niveis e graos, respectando non obstante a voluntariedade da súa aprendizaxe.” A realidade é que miles de alumnos e alumnas deixaron de escoller o asturiano ou o galego -aínda que fose o seu desexo- porque era iso ou un segundo idioma estranxeiro, como o francés, por exemplo. 

En canto ao mandato, previsto no artigo 13, de difundir o asturiano nas emisións de radio, televisión e demais medios de comunicación (e sen mencionar de novo ao galego), avanzouse pouco, pero desde logo o galego de Asturias non o busquen vostedes na RTPA -nin en ningún outro medio de comunicación- porque non existe. Somos asturianos, pero a iso os seus falantes non temos dereito, aínda que paguemos impostos como os demais. 

Con respecto á toponimia, aínda que se avanzou moito, son numerosos os erros en moitas localidades da zona galegofalante, nos que se xuntaron a falta de profesionalidade dos encargados de regulala, o descoñecemento, o empeño en desgaleguizar e a falta de interese dalgúns concellos. A perda do patrimonio é tal que moitos topónimos van desaparecendo ou están mal oficializados. O tempo é inexorable e, mentres corre en contra do idioma, algúns traballan denodadamente para minorizar un pouco máis o galego. 

Recentemente o goberno de Asturias aprobou o Decreto 23/2022, do 22 de abril, polo que se crea e regula a Rede de Normalización Llingüística. A resolución publicouse, como sempre, en castelán e en asturiano -lembremos que aínda non é oficial- e ao galego, unha vez máis, que lle zurzan. Por suposto non hai tradución para esta lingua tradicional de Asturias ao publicar a norma. Esa ausencia fala por si mesma. Vese que é menos-que-non-oficial. 

Con este Decreto preténdese, “dar carta de natureza á Rede de Normalización Llingüística, certamente unha ferramenta necesaria pero que usan sen pudor para atrapar ao galego de Asturias nun recinto sen osíxeno nin futuro, reducido no seu cubil (e o termo é adecuado, porque así nos tratan aos seus falantes). Así, nesta norma dáse un paso máis e ponse por primeira vez nunha disposición normativa o invento do “ eonaviego”. O decreto di que se entende que son linguas propias ou tradicionais de Asturias: a lingua asturiana (o bable/asturiano) e o galego-asturiano ou eonaviego. Ata 8 veces aparece no texto legal a suposta equivalencia: “galego-asturiano ou eonaviego”. 

Pero é que encima o de “no seu ámbito territorial”, unha vez máis, só se aplica ao galego. Non sabemos se é porque -algún día- hai quen pretende facer oficial o asturiano en toda Asturias, tamén onde non se fala… -pero non viceversa-. Se no seu día introduciron o termo galego-asturiano, - guionciño incluído, para que quedase ben claro que ou era unha mestura entre os dous, ou algo que non chegaba á altura de ningún dos dous, unha fala que non chegaba a ser un idioma, de segunda división-, hoxe pretenden seguir extinguíndoo. Para iso rebautízano e repiten ata a saciedade o desprezativo termo de eonaviego, para dentro dun tempo meter xa nun caixón o nome que ata onte lles serviu e deixar só o novo glotónimo sen filiación.. 

O que tentan desde a Academia da Llingua Asturiana e desde o Goberno de Asturias (ou desde unha parte do executivo e da FSA, iso é algo que sería interesante determinar e cuantificar) é introducir subrepticiamente, pola porta de atrás, o termo inventado, para que vaia calando nos medios de comunicación e na sociedade. Seguimos así co proceso de modelaxe da opinión pública e de manipulación política. 

Segundo a lóxica que usan, xa que o asturiano non se fala en todo o territorio -hai que subliñar este detalle-, senón que é propio desde onde acaba o galego ata as beiras do río Deva, habería que chamar ao bable/asturiano (nome legal) ‘NaviaDevago’. Ou non? Se temos que comulgar con iso de que o que se fala en case unha vintena de concellos do Occidente é ‘eonaviego’, o que se fala desde o Navia (ou desde o río Frexulfe, para ser lingüisticamente precisos) ata Cantabria será iso: ‘ naviadevago ” Por que non habería de usarse o mesmo criterio? O mellor de todo é que os que impulsan o glotónimo de eonaviego saben perfectamente que o que se fala nesa zona de Asturias é galego. Chámenlle galego de Asturias ou galego asturiano, con ou sen guion, pero é galego. Por iso alimentan o desprezo ao termo, para negar a evidencia do vínculo idiomático entre ambos lados do Eo. Coma se as fronteiras idiomáticas fosen as mesmas que as administrativas. É tan estúpido coma se dixésemos, por exemplo que, polas diferenzas que hai entre o castelán de España e o de Arxentina, as linguas destes dous países son idiomas distintos.

O que fan é polo tanto unha política de feitos consumados, un apartheid idiomático. (Segregación: “separar e marxinar a unha persoa ou a un grupo de persoas por motivos sociais, políticos ou culturais”). Un apartheid mantido durante décadas, disfrazado de academicismo, a ver se van desaparecendo os falantes. Cun pouco de sorte o crecemento vexetativo (na súa dobre acepción: na demográfica e na do monte devorando ás aldeas baleiras pola emigración) aceléralles o traballo e nunhas décadas xa non terán ese encordio na esquina occidental e poderán dicir (os que diseñan e deciden esta política lingüística) que o asturiano se fala do Eo ata o Deva, e tan panchos. Ou, quizais, poidan cumprir co obxectivo último de acabar con ambas dúas linguas tradicionais de Asturias instigando aos defensores dunha e da outra a pelexar, tratando de malos asturianos aos que piden respecto polos consensos científicos nos temas lingüísticos. 

Mentres outros estamos entretidos nos nosos amarrexos e deixámonos tourear, sen nin sequera protestar, e ata lles compramos a mercadoría falsa do eonaviego. Ás veces temos a clase política que nos merecemos. Os que pretenden meter o invento do eonaviego a sangue e lume buscan segregar o galego de Asturias do de Galicia. Pero cuestionar a lingüística é inútil e, aínda que cada un pode ter unha opinión que é moi respectable, a ciencia non é opinable. Outra cousa son a política e as polémicas estériles que contaminan estes debates. Unha trampa golosa na que os propios falantes caen gustosamente, discutindo se se chama fala, ou se nin sequera é un idioma, caendo mesmo no insulto e nas eternas cantinelas de: en tal sitio “sempre se dixo así”, en tal outro “nunca se falou” tal cousa, ou “na miña vila ou aldea nun se fala igual que en…”. É algo pueril que o único que fai é tirar pedras sobre un patrimonio inmaterial que é noso, que desaparece día a día con cada veciño que morre e leva con el todos os seus coñecementos, o seu vocabulario e o amor pola súa fala. 

Hai que lembrar tamén que o Consello de Europa, nun anexo dun informe publicado en abril de 2021 sobre a aplicación da Carta das Linguas Minoritarias en España, pedía ao Goberno do Principado poñer en marcha unha política lingüística para o galego-asturiano. Mentres andamos coa posible reforma do estatuto enterrada sine die, nese informe os expertos reclamaban recoller os nomes de 'asturiano' e 'galego-asturiano' no Estatuto. É dicir, mentres que nos textos xurídicos nin aparece o sucedáneo de galego-asturiano, e desde as institucións europeas sácannos as vergoñas, aquí algúns traballan denodadamente por substituílo polo de eonaviego. 

O noso idioma hai que defendelo desde a dignidade idiomática, loitar pola lingua igual que por outras moitas cousas. E non vale o argumento do suma cero, porque non é que os nosos representantes elixidos democraticamente non se ocupen do patrimonio inmaterial porque os recursos son limitados e hai que priorizar, non. Non o fan porque o desprezan. Vanglórianse de desprezar a cultura propia e participan do prexuízo contra o galego de Asturias -si, de Asturias, porque é noso-. Reafírmanse negando e renegando da evidencia. Contribuír á extinción dun ben inmaterial de máis de 1.000 anos é como contribuír a levar á desaparición por despoboamento aos seus concellos. Sen autoestima e dignidade non hai futuro. 

Hai que sinalar aos trileiros e advertir aos estafados: mentres caemos na súa trampa, pelexamos e debatemos bobadas, a nosa fala, o galego de Asturias, morre. Algúns seguirán vivindo do conto académico e político, e nós continuaremos sen autoridades que nos defendan, nin políticas que poñan en valor o noso patrimonio moribundo, nin un real e efectivo ensino do noso idioma materno nas escolas, nin, nin… Pero o ano que vén pedirán os nosos votos facendo valer que tamén somos parte da Asturias que defenden, importando pouco a Asturias que queremos e necesitamos os asturianos que habitamos nestas periferias. Para moitas cousas cidadáns de segunda; para os votos, desmemoria, como dicían os antigos, vestida de domingo para enganar aos incautos. Membros da executiva de Axuntar: Quique Roxíos / Miguel
Ángel Pérez Suárez.

Cartas al Director


Ver otros artículos de este colaborador




www.galiciadiario.com no se hará responsable de los comentarios de los lectores. Nuestro editor los revisará para evitar insultos u opiniones ofensivas. Gracias




ENCUESTA
  • ¿Estás a favor de doblar el presupuesto en defensa?
  • SI
  • NO
  • NS | NC

+ Comentadas

Videoteca